Medyczny Leksykon Pacjenta

Czym jest astma oskrzelowa

Astma oskrzelowa, zwana także dychawicą oskrzelową to przewlekły stan zapalny dróg oddechowych o podłożu alergicznym, charakteryzujący się skurczem oskrzeli, odwracalnym samoistnie lub farmakologicznie, oraz nadreaktywnością oskrzeli. Charakteryzują ją kolejno następujące po sobie okresy zaostrzenia i remisji (braku dolegliwości), dlatego należy do grupy chorób o przebiegu przewlekłym. W rozwoju reakcji zapalnej biorą udział takie komórki jak komórki tuczne (mastocyty), granulocyty kwasochłonne (eozynofile) i limfocyty T.

Oskrzela zbudowane są na kształt drzewa. Od grubego pnia odchodzą coraz mniejsze i cieńsze odgałęzienia, które następnie dalej się rozgałęziają tworząc skomplikowaną strukturę „rurek” przez które przepływa powietrze do pęcherzyków płucnych. W ścianie oskrzeli przebiegają okrężnie ułożone mięśnie gładkie. Na skutek reakcji alergicznej dochodzi do skurczu tych mięśni, obrzęku błony śluzowej, wytwarzania nadmiernej ilości śluzu, upośledzenia ruchu rzęsek wyścielających oskrzela i rozwinięcia charakterystycznych objawów. Mogą być one na tyle poważne, że zagrażają życiu pacjenta!
Przewlekłe zapalenie powoduje przerost mięśni gładkich w ścianie oskrzeli i odkładania się kolagenu, powodując trwałe zwężenie ich światła.

Nasilenie objawów podczas napadu astmy może być bardzo różne. Począwszy od łagodnego skurczu oskrzeli szybko przemijającego po podaniu wziewnych leków rozszerzających oskrzela, skończywszy na nieodwracalnych zmianach w oskrzelach wymagających często hospitalizacji w przypadku pogorszenia stanu klinicznego pacjenta.

Mechanizm reakcji alergicznej polega na tym, że po wniknięciu alergenu, czyli czynnika wywołującego reakcję alergiczną dochodzi do wyzwolenia z komórek „obronnych” organizmu substancji takich jak histamina, prostaglandyny, leukotrieny, które powodują powstanie reakcji zapalnej.

Na astmę oskrzelową choruje według szacunkowych danych 5-10% populacji. Jest to coraz częstsza choroba w dobie rozwoju przemysłu, zanieczyszczenia środowiska, nieprawidłowego stylu życia. Może mieć ona także podłoże genetyczne.

Napady astmy oskrzelowej wywołują najczęściej roztocza kurzu domowego, które znajdują się w ciepłych i wilgotnych pomieszczeniach. Innymi czynnikami są alergeny znajdujące się w naskórku zwierząt, pyłki roślinne, pleśń.
Napad astmy mogą wywołać także takie czynniki jak aspiryna, beta-blokery (leki często stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego), dym, infekcje wirusowe lub wysiłek fizyczny.




Biorąc pod uwagę nasilenie objawów i przebieg choroby, astmę oskrzelową dzieli się na:
· sporadyczną:
- objawy występują rzadziej niż 1 raz w tygodniu,
- objawy nocne występują nie częściej niż 2 razy w miesiącu,
· przewlekłą lekką:
-objawy występują częściej niż 1x w tygodniu, ale rzadziej niż 1x dziennie,
- objawy nocne występują częściej niż 2x w miesiącu,
· przewlekłą umiarkowaną:
- objawy występują codziennie,
- objawy nocne częściej niż 1x w tygodniu,
· przewlekłą ciężką:
- objawy występują codziennie,
- częste zaostrzenia,
- częste objawy nocne,
- ograniczenie aktywności fizycznej.



Podstawowe objawy

Podstawowymi objawami astmy oskrzelowej są:

- napady duszności
- kaszel
- świszczący oddech
- trudności w oddychaniu
- uczucie ucisku w klatce piersiowej

Napad astmy oskrzelowej może minąć samoistnie, bądź dopiero po podaniu wziewnych leków rozszerzających oskrzela.

Czynniki, które zaostrzają objawy astmy to:

- częste infekcje układu oddechowego
- palenie papierosów
- niektóre leki
- niektóre pokarmy
- wysiłek fizyczny
-stres
- wdychanie zimnego powietrza


Kiedy należy zgłosić się do lekarza

Trudności w oddychaniu mogą być wywołane przez wiele czynników. Astma oskrzelowa może być jednym z nich. Bardzo ważna jest wizyta u swojego lekarza rodzinnego, aby przeprowadził diagnostykę i postawił odpowiednie rozpoznanie, co umożliwi prawidłowe leczenie.

Do lekarza należy się z zgłosić w przypadku wystąpienia objawów astmy oskrzelowej (patrz: Podstawowe objawy).

Niezwłocznej pomocy medycznej (pogotowie ratunkowe!) wymagają chorzy, u których stwierdza się:
- trudności w oddychaniu
- zastosowanie leku w inhalatorze nie przynosi rezultatu
- trudności z mówieniem, dokończeniem zdania
- wciąganie skóry w przestrzeniach międzyżebrowych
- sinica ust, palców
- znaczne zmęczenie, senność
- utrata przytomności

Wymienionych wyżej objawów nie powinno się lekceważyć. Mogą świadczyć o stanie zagrażającym życiu pacjenta!





Podstawowe badania

Astmie oskrzelowej towarzyszą zazwyczaj na tyle charakterystyczne objawy, że ustalenie rozpoznania nie jest zbyt trudne. Oprócz szczegółowo zebranego wywiadu i badania fizykalnego lekarz może zlecić w przypadku wątpliwości badania dodatkowe.

spirometria
Ocena wydolności płuc przy pomocy aparatu z rurką, w którą pacjent wydmuchuje powietrze.
testy skórne (prick test)
testy prowokacyjne
Podanie do oskrzeli środka kurczącego oskrzela w celu stwierdzenia najmniejszej dawki, która to spowoduje. Ocena nadreaktywności oskrzeli.
poziom swoistych przeciwciał w surowicy krwi



Leczenie

Celem leczenia astmy oskrzelowej jest doprowadzenie do stabilizacji choroby, zmniejszenia dolegliwości i częstotliwości nawrotów choroby, aby pacjenci mogli normalnie funkcjonować. Astma może być skutecznie leczona, dostępność i wybór preparatów jest na tyle szeroki, że terapię można prowadzić na każdym stadium choroby.


W terapii stosuje się najczęściej wziewne glikokortykosteroidy i leki rozszerzające drogi oddechowe (beta 2-mimetyki) lub wziewne leki zawierające jednocześnie glikokortykosteroid i lek rozszerzający oskrzela (beta 2-mimetyk). Powodują one odwrócenie skurczu mięśni gładkich oskrzeli.
Terapia skojarzona daje najlepsze efekty lecznicze powodując najmniej działań niepożądanych.

O nazwy i dawkowanie konkretnych preparatów przeciwastmatycznych najlepiej zapytać swojego lekarza rodzinnego.